Purcell: Dido en Aeneas

Libretto: Nahum Tate
Première: 11 of 30 april 1689 in Chelsea, Londen

Personages:
Dido, koningin van Carthago, sopraan
Belinda, vertrouwelinge van Dido, sopraan
Tweede vrouw, sopraan
Tovenares, mezzosopraan
Eerste en tweede heks, sopraan
Geest, mezzosopraan
Aeneas, Trojaanse prins, tenor
Een zeeman, sopraan of tenor
Hovelingen, zeelui, heksen

Plaats van handeling: Carthago (in een ver verleden)

Vooraf:
In 1658 kwam door diens overlijden een eind aan het republikeinse regime van Lord Protector Cromwell. De Cromwell-periode was gekenmerkt door een streng puriteins militaristisch bewind: tijdens het Protectoraat waren de theaters gesloten, heerste er censuur en was het muziekleven beperkt tot kerkelijke hymnen. De komst van Karel II (later opgevolgd door James II), die in Frankrijk in ballingschap had geleefd en daar kennis met de Frans Barok had gemaakt, luidde een terugkeer in naar de monarchie, hetgeen gepaard ging met een radicale ommezwaai in het Engelse culturele leven. Er ontstond een Engelse versie van de Barok, die zich zowel in de literatuur als in de muziek, schilderkunst en architectuur manifesteerde. Zowel deze politieke als culturele verandering staat bekend als de Restauratie. Naast toneelopvoeringen kende Engeland in die tijd ook muziek- en dansspektakels in de vorm van de masque of maskerade, die in aristocratische kringen populair waren. Medio 17e eeuw raakte de masque in de verdrukking door toedoen van de opkomende opera, hetgeen niet wegnam dat de eerste opera’s nog vele elementen van de masque bevatten. Één van die elementen vormde de allegorische verwijzingen.

Het verhaal van Dido en Aeneas zou een politieke allegorie kunnen bevatten. Aeneas (symbool voor James II) verlaat Dido (symbool voor het Engelse volk) om Rome te stichten (in 1688, tijdens de Glorious Revolution, waarin de protestantse Willem III tot koning werd gekroond, vluchtte James II ook naar Rome). De vrije katholieke cultuur leek dus maar een betrekkelijk kort leven beschoren.

Het Shakespeariaanse Engeland van de 16e en 17e eeuw werd gekenmerkt door een combinatie van de klassieken en de klassieke mythologie (het Latijn was tot Shakespeare, ruim een halve eeuw vóór Purcell) de enige geschreven taal in Engeland) en de Middeleeuwse mythen en sagen. Precies die twee elementen vinden we ook terug in Dido en Aeneas.

1e akte:
De tijdens de verwoesting van Troje gevluchte prins Aeneas is in Carthago terecht gekomen. Daar ontmoet hij koningin Dido. Zij wordt gekweld door heftige tegenstrijdige gevoelens. Uit respect voor haar vorige overleden echtgenoot en uit vrees voor de toorn van de goden durft zij haar liefde voor Aeneas niet te uiten. Belinda en de 2e vrouw moedigen haar aan haar gevoelens te uiten. Ook het hof staat hier positief tegenover. Een verbintenis zou de positie van Carthago versterken.
Aeneas verklaart Dido zijn liefde. Dido wijst hem aanvankelijk af, maar uiteindelijk geeft ze zich gewonnen. Allen vieren de zege van Amor.

2e akte:
De Opperheks (Sourceress) wil de koningin van Carthago te gronde richten. Nu Dido aan Aeneas haar liefde heeft verklaard, ziet zij haar kans schoon. Aeneas heeft van de goden de opdracht gekregen een nieuw Troje (het latere Rome) te gaan stichten. De Opperheks zal verkleed als Mercurius, de boodschapper van de goden tijdens een door haar ontketende storm, Aeneas op zijn plicht wijzen.
Dido en Aeneas zijn met een gezelschap op jacht en prijzen Diana, godin van de jacht. Door het naderende onweer keren zij voortijdig in de stad terug. Daar verschijnt de Opperheks aan Aeneas en beveelt hem nog dezelfde nacht Carthago te verlaten. Aeneas kan zich hiertegen niet verzetten. Maar hoe gaat hij Dido dit uitleggen?

3e akte:
Zeelieden bereiden het vertrek van Aeneas voor. De tekst van hun lied is cynisch: Zeg jullie nimfen aan de kust onstuimig snel vaarwel en doe hun geweeklaag verstommen met de valse belofte snel weer terug te keren.
De heksen verheugen zich over de gebeurtenissen. Dido is inmiddels vol verdriet, ze voelt zich bedrogen. Als Aneas laat weten bereid te zijn om zich tegen Jupiters opdracht te verzetten, jaagt Dido hem weg. Ze wil niet nog een keer bedrogen worden. Zelfmoord is de enige weg, die zij hieruit ziet….

Naar beschrijving Henri Purcell